Sự điều chỉnh Đường lối Công nghiệp hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V (3-1982).

Tham Quyen -Zhen Shen

Tham Quyen -Zhen Shen (Photo credit: Ms Smile :))

Quốc gia Do Thái (Israel) có diện tích 21.643Km2 (nhỉnh hơn tỉnh Nghệ An) và với dân số hơn 7,3 triệu người (2010) có thể tạo ra tổng thu nhập quốc dân (GNI) gấp hơn 2 lần, GNI trên đầu người gấp hơn 25 lần so với Việt Nam.

Mỗi năm, hàng triệu người nông dân Việt Nam vất vả trên đồng ruộng để sản xuất ra vài triệu tấn gạo dư để xuất khẩu, thu được khoảng hơn 1 tỷ USD; trong khi đó ở Nhật Bản, họ chỉ cần gần 10.000 công nhân làm việc và xuất khẩu vài công-tơ-nơ chíp bán dẫn, điện tử đã thu về gần 2 tỷ USD.

Ngoài ra, chúng ta cũng có thể đối sánh các thông tin phát triển tương đương với Nam Triều Tiên (Hàn Quốc), Bắc Triều Tiên, Xinh-ga-po, Mỹ, Trung Quốc, Nga, Pháp, Anh, Thụy Điển, Thái Lan, Ma-lay-xi-a, Đài Loan…

Sự điều chỉnh Đường lối Công nghiệp hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V (3-1982).

Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay cho rằng công nghiệp hóa, hiện đại hóa chính là con đường đẩy nhanh tốc độ phát triển lực lượng sản xuất trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa hội, là cơ sở để cải biến thành công xã hội cũ thành xã hội mới, đem đến sự giàu có, ấm no, tự do, hạnh phúc, dân chủ, công bằng, văn minh cho mọi công dân Việt Nam.

Nhận thức rõ vai trò của công nghiệp hóa với sự hưng thịnh của quốc gia dân tộc, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có hơn nửa thế kỷ liên tục (52 năm: 1960-2012) lãnh đạo nhiều triệu dân trên lãnh thổ hơn 331 nghìn km2 thực hiện công nghiệp hóa theo những quan niệm, mô hình và cơ chế rất khác nhau với những thể nghiệm, tìm tòi, rồi điều chỉnh, bổ sung, phát triển để không ngừng hoàn thiện.

Đại hội V (3-1982) thể hiện sự đổi mới từng phần: có những điều chỉnh quan trọng về nội dung, bước đi, tốc độ công nghiệp hóa và bước đầu tháo gỡ những rào cản của cơ chế quản lý kinh tế.

Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay cho rằng công nghiệp hóa, hiện đại hóa chính là con đường đẩy nhanh tốc độ phát triển lực lượng sản xuất trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là cơ sở để cải biến thành công xã hội cũ thành xã hội mới, đem đến sự giàu có, ấm no, tự do, hạnh phúc, dân chủ, công bằng, văn minh cho mọi công dân Việt Nam.

Nhận thức rõ vai trò của công nghiệp hóa với sự hưng thịnh của quốc gia dân tộc, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có hơn nửa thế kỷ liên tục (52 năm: 1960-2012) lãnh đạo nhiều triệu dân trên lãnh thổ hơn 331 nghìn km2 thực hiện công nghiệp hóa theo những quan niệm, mô hình và cơ chế rất khác nhau với những thể nghiệm, tìm tòi, rồi điều chỉnh, bổ sung, phát triển để không ngừng hoàn thiện.

Đại hội V (3-1982) thể hiện sự đổi mới từng phần: có những điều chỉnh quan trọng về nội dung, bước đi, tốc độ công nghiệp hóa và bước đầu tháo gỡ những rào cản của cơ chế quản lý kinh tế.

* * *

1- SUY NGẪM TỪ THÀNH QUẢ CÔNG NGHIỆP HÓA THẾ GIỚI:

Kết quả từ công nghiệp hóa thành công ở một số quốc gia, lãnh thổ gợi lên những suy ngẫm về quá khứ, hiện tại và tương lai của Tổ quốc chúng ta:

Quốc gia Do Thái (Israel) có diện tích 21.643Km2 (nhỉnh hơn tỉnh Nghệ An) và với dân số hơn 7,3 triệu người (2010) có thể tạo ra tổng thu nhập quốc dân (GNI) gấp hơn 2 lần, GNI trên đầu người gấp hơn 25 lần so với Việt Nam.

Mỗi năm, hàng triệu người nông dân Việt Nam vất vả trên đồng ruộng để sản xuất ra vài triệu tấn gạo dư để xuất khẩu, thu được khoảng hơn 1 tỷ USD; trong khi đó ở Nhật Bản, họ chỉ cần gần 10.000 công nhân làm việc và xuất khẩu vài công-tơ-nơ chíp bán dẫn, điện tử đã thu về gần 2 tỷ USD.

Thâm Quyến – Mô hình CNH thần tốc: Trước 1980, Thâm Quyến chỉ là một huyện nông nghiệp với hơn 200.000 dân nghèo nằm sát Hồng Kông. Lúc đó, Thâm Quyến hầu như là vô danh, ngay cả đối với đa số người dân Quảng Đông. Sau hơn 20 năm tiến hành cải cách mở cửa, địa danh này đã trở nên nổi tiếng toàn cầu. Lý do của sự nổi tiếng: kỷ lục về sự thần tốc của quá trình CNH, của sự “đuổi kịp” và “tiến vượt” thế giới của một đặc khu kinh tế.

Sau 27 năm dân số tăng 45 lần;  Hàng ngày, có khoảng 800.000 người ra vào cửa khẩu Thâm Quyến mà không ở lại qua đêm; tuổi bình quân của người dân Thâm Quyến là 28; Năm 2006, GDP đạt 73 tỷ USD, tức là lớn hơn GDP của Việt Nam, một quốc gia có số dần đông gấp 7 lần (84 triệu) và một nền kinh tế có lịch sử phát triển công nghiệp dài lâu hơn nhiều; tốc độ tăng trưởng bình quân 25%/năm trong suốt 27 năm – kỷ lục độc nhất vô nhị của sự thần kỳ trên thế giới; Thâm Quyến có 3 niềm tự hào: 1- không có danh lam thắng cảnh du lịch mà khách du lịch đến rất đông, 2-không có cơ quan nghiên cứu khoa học lớn nhưng lại có rất nhiều phát minh đăng ký bản quyền, nhất là các phát minh công nghệ cao, 3- không có trường Đại học lớn mà nhân tài kéo đến rất đông….

Ngoài ra, chúng ta cũng có thể đối sánh các thông tin phát triển tương đương với Nam Triều Tiên (Hàn Quốc), Bắc Triều Tiên, Xinh-ga-po, Mỹ, Trung Quốc, Nga, Pháp, Anh, Thụy Điển, Thái Lan, Ma-lay-xi-a, Đài Loan…

Có thể rút ra một số điểm như sau:

  1. Hầu hết các quốc gia phát triển có đặc điểm là: đều đã tạo được năng suất lao động, giá trị nền kinh tế cao, lực lượng sản xuất có tốc độ phát triển nhanh bằng quá trình công nghiệp hóa thành công.
  2. Khoa học và công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Bất cứ quốc gia nào muốn đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế đều không thể không tính tới.
  3. Nhiều quốc gia đất không rộng, người không đông (dân số và diện tích có khi chỉ nhỉn hơn 1 tỉnh của Việt Nam), tài nguyên thiên nhiên nghèo, thậm chí điều kiện thiên nhiên rất khắc nghiệp nhưng lại có trình độ phát triển kinh tế rất cao, chất lượng cuộc sống tốt (phản ánh một phần qua tổng thu nhập quốc dân, tổng thu nhập quốc dân trên đầu người, qua tuổi thọ bình của các công dân quốc gia đó).
  4. Chỉ sau khoảng thời gian không quá dài (khoảng vài chục năm), nhiều quốc gia có sự phát triển mạnh, trở thành những nước phát triển cao, giữ vị trí cường quốc trên thế giới.
  5. Cho đến nay, hầu hết các nước tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc thắng lợi và chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội đều chưa có nền công nghiệp phát triển.

Như vậy, công nghiệp hóa đúng đắn là một nhân tố quan trọng quyết định đối với sự phát triển “thần tốc” của mỗi quốc gia dân tộc và nhân loại.

Nghiên cứu thêm một số góc cạnh của những trường hợp cụ thể như Hàn Quốc, Thâm Quyến, Xinh-ga-po, Israel… cho tôi thấy mấy điểm cần để công nghiệp hóa thành công:

  1. Phải hiểu được khoa học và công nghệ một cách đầy đủ, nếu không đường lối chính sách liên quan tới khoa học công nghệ chỉ là những ngôn từ hoa mỹ, sáo rỗng, thiếu sức sống trên thực tế và chết yếu trước những thách thức lịch sử. Nếu số đông, nhất là trong đảng cầm quyền, chính phủ không hiểu được khoa học và công nghệ một cách đầy đủ thì phải tạo ra cơ chế đặc biệt cho các nhà khoa học, các viện nghiên cứu khoa học và các yếu tố kinh tế liên quan để tạo ra mũi nhọn phát triển mạnh đi trước.
  2. Người đứng đầu đất nước luôn phải và đủ tầm nhận lấy vai trò lãnh đạo trên tuyến đầu: các nước đang phát triển không thể phát triển được khoa học và công nghệ nếu như người đứng đầu đất nước không nhận lấy vai trò lãnh đạo trên tuyến đầu.
  3. Đóng góp của các nhà khoa học, nhất là các nhà nghiên cứu chủ chốt, những người tận tụy hết lòng cho sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ của đất nước
  4. Có những nghiên cứu có khả năng thu hút các nhà doanh nghiệp để nhận được đặt hàng nghiên cứu, hài hoà nhu cầu của xã hội với sở thích của các nhà nghiên cứu.

Lịch sử sự lãnh đạo trên lĩnh vực công nghiệp hóa thể hiện mong muốn không ngừng hoàn thiện của Đảng: có nhiều thể nghiệm, tìm tòi, rồi điều chỉnh, bổ sung, phát triển…. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V (3-1982) đã có một số điều chỉnh quan trọng về đường lối công nghiệp hóa.

2- NHỮNG ĐIỀU CHỈNH ĐƯỜNG LỐI CÔNG NGHIỆP HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TẠI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ V (3-1982)

Nội dung Đại hội 5 về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa thể hiện sự đổi mới từng phần, có những điều chỉnh quan trọng về nội dung, bước đi, tốc độ công nghiệp hóa và bước đầu tháo gỡ những rào cản của cơ chế quản lý kinh tế.

Đại hội V coi nội dung chính của công nghiệp hóa trong chặng đường trước mắt là:  lấy nông nghiệp làm mặt trận hàng đầu, ra sức phát triển công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng. Đây là sự điều chỉnh rất đúng đắn về bước đi và nội dung của công nghiệp hóa, phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

– Điều chỉnh bước đi công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa:

Đại hội V đưa ra quan điểm về “chặng đường đầu tiên” của thời kỳ quá độ.

+ Đây là sự phát triển nhận thức mới của Đảng về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

+ Đảng cho rằng: nước ta đang ở chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ (bao gồm những năm 1981-1985 và kéo dài đến những năm 1990).

+ Từ thực tiễn không thành công của cách làm nóng vội, bỏ qua các bước đi trung gian cần thiết trong thời kỳ quá độ, Đảng nhận thấy cần phân chia thời kỳ quá độ thành nhiều chặng đường với các bước đi từ thấp lên cao.

+ “Chặng đường đầu tiên” có vai trò tạo tiền đề cho đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa.

Điều chỉnh bước đi kết hợp với điều chỉnh nội dung công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa nhằm tạo ra lực lượng sản xuất mới trong chặng đường đầu tiên, đồng thời chuẩn bị những tiền đề và lực lượng cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa những năm tiếp sau.

– Điều chỉnh nội dung công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa:

Nội dung CNHXHCN: “tập trung sức phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, ra sức đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng và tiếp tục xây dựng một số ngành công nghiệp nặng quan trọng; kết hợp nông nghiệp, công nghiệp hàng tiêu dùng và công nghiệp nặng trong một cơ cấu công – nông nghiệp hợp lý” (ĐH 5, ĐCSVN).

Chỉ ra thứ tự ưu tiên phát triển cơ cấu các ngành kinh tế như sau:

+ Nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, cùng với nông nghiệp chú trọng phát triển công nghiệp nhẹ sản xuất hàng tiêu dùng. Công nghiệp nặng không còn được “ưu tiên” như tinh thần của Đại hội III và IV, mà chỉ đầu tư cho những ngành có tác dụng thúc đẩy nông nghiệp, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và đáp ứng nhu cầu phát triển lâu dài của đất nước (như các lĩnh vực: xi măng, dầu khí, năng lượng…).

+ Việc xây dựng và phát triển công nghiệp nặng trong giai đoạn này cần làm có mức độ, vừa sức, nhằm phục vụ thiết thực, có hiệu quả cho nông nghiệp và công nghiệp nhẹ.

+ Xem nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, chú trọng công nghiệp nhẹ, là sự điều chỉnh quan trọng về nội dung, bước đi công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Điều đó chứng tỏ Đảng bắt đầu nhận thức đúng lợi thế của nông nghiệp và công nghiệp nhẹ trong tích lũy vốn và quay vòng vốn nhanh để nhanh để tạo tiền đề cho công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa.

– Đưa ra một số biện pháp quan trọng để thúc đẩy nông nghiệp và công nghiệp nhẹ phát triển:

Đại hội V có một số biện pháp quan trọng nhằm thúc đẩy nông nghiệp và công nghiệp nhẹ phát triển như:

+ Thừa nhận sự tồn tại của kinh tế nhiều thành phần trong một thời gian nhất định (3 thành phần kinh tế ở miền Bắc và 5 thành phần kinh tế ở miền Nam), nhằm huy động các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh và tập thể vào phát triển nông nghiệp và công nghiệp hàng tiêu dùng.

+ Bước đầu chú ý vai trò của kinh tế hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp.

+ Thừa nhận nhiều hình thức kinh tế quá độ trong sản xuất và phân phối.

+ Phê phán bệnh tập trung quan liêu

+ Yêu cầu cần phải có những cải tiến cách thức, lề lối điều hành.

– Tác động

Đường lối công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong Đại hội 5 của Đảng:

– Mặc dù GDP bình quân trong những năm 1981-1985 là 5,5% (trong khi bình quân những năm 1976-1980 là 0,4%/năm) thế nhưng nông nghiệp vẫn chưa thực sự được coi là mặt trận hàng đầu thể hiện rõ qua nguồn vốn đầu tư cho nông nghiệp trên thực tế lại giảm từ 21,2%/năm thời kỳ 1976-1980 xuống còn 18,8%/năm thời kỳ 1981-1985 (Tổng cục thống kê).

– Nền kinh tế nước ta trong những năm 1981-1985 đã có bước phát triển mới cả trong nông nghiệp và công nghiệp, cơ cấu kinh tế tiếp tục có sự chuyển dịch theo hướng tích cực nhưng đất nước vẫn chưa thoát khỏi tình trạng khó khăn gay gắt, kết cấu hạ tầng nông nghiệp vẫn rất yếu kém, không đáp ứng được đòi hỏi của công nghiệp hoá.

– Góp phần cải thiện đời sống nhân dân.

– Đảng có thêm cơ sở để hoạch định đường lối đổi mới từ Đại hội VI (12-1986) về nội dung, bước đi, tốc độ công nghiệp hóa trong chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội..


3- KẾT LUẬN

Đại hội V là đại hội có những điều chỉnh về đường lối công nghiệp hóa, bước đầu tháo gỡ những rào cản của cơ chế quản lý kinh tế. Những điều chỉnh của Đại hội này đã thể hiện sự đổi mới tư duy của Đảng để dần đưa tới quan điểm, mô hình công nghiệp hóa phù hợp, đúng đắn, đạt hiệu quả cao ở Việt Nam.

Tuy vậy, những yếu tố như: yếu tố lãnh đạo quản lý chưa đủ tầm; nhận thức, quyết tâm chính trị, con đường của Đảng với vị trí đảng cầm quyền hạn chế; trình độ dân trí chưa cao; đội ngũ các nhà khoa học hình thành chậm quy mô nhỏ… chưa đáp ứng được thách thức lịch sử (đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu) nên Tổ quốc chúng ta chưa có được một con đường công nghiệp hóa thành công theo nghĩa đưa đất nước ta phát triển với tốc độ nhanh, đuổi bắt kịp và tiến vượt các quốc gia phát triển trên thế giới.

Nhìn tổng quan, dù Đại hội V có những điều chỉnh về đường lối công nghiệp hóa nhưng có thể thấy về thực chất mô hình công nghiệp hoá thời kỳ trước đổi mới là một mô hình nhất quán được xác định từ Đại hội III của Đảng (1960).

Đó là mô hình công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa theo kiểu khép kín, hướng nội, thiên về phát triển công nghiệp nặng, chủ yếu dựa vào lợi thế về lao động, tài nguyên trong nước và nguồn viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa đi trước. Sự lựa chọn mô hình này thể hiện ý muốn xây dựng công nghiệp nặng đóng vai trò chủ đạo nhằm nhanh chóng biến nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại./.

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: